Blogs

‘Het is onzin dat de leerkracht geen autoriteit meer heeft’

 Afgelopen dinsdag bezocht ik de Studiedag Verbinding Gezag van het Lorentzhuis in Haarlem en de lezingen van Paul Verhaeghe en Haim Omer sloegen wederom in als een bom. Wat een heldere analyse van autoriteit en gezag!

Verhaeghe stelde, citerend uit een essay van Hannah Ahrendt[1], dat autoriteit geen negatief begrip is. Autoriteit is namelijk gebaseerd op vrijwilligheid, en daarmee iets heel anders dan macht. Bij macht probeert de één de ander te overheersen, bij autoriteit is er sprake van een vrijwillige onderwerping.

Iemand draagt gezag omdat hij daartoe toestemming heeft gekregen van een ander. Het is daarom onzin, stelt Verhaeghe, om te stellen dat leerkrachten geen autoriteit meer hebben. Autoriteit héb je immers niet, maar draag je omdat anderen je toestaan deze autoriteit te dragen.  Ouders legitimeren zo de autoriteit van leerkrachten. Wanneer ouders dus zeggen dat de leerkracht geen autoriteit heeft zegt dat meer over henzelf dan over de leerkracht!

Maar er is wel een probleem met autoriteit, die voorheen bestaansrecht ontleende aan het patriarchaat (‘omdat vader het zegt’). Deze traditionele invulling van autoriteit werkt niet meer, de legitimatie is weggevallen. We moeten op zoek naar een nieuwe legitimering.

Tegenwoordig worden kinderen niet meer opgevoed door individuen maar door netwerken. Een peuter gaat bijv. 2 dagen naar opa en oma, bezoekt 3 dagen de creche en zijn ouders zorgen in het weekend voor hem. Wie voedt in dit netwerk de peuter op? Verschillende individuen vormen met elkaar een netwerk rond het kind: it takes a village to raise a child. Zo onstaat  een netwerk van knooppunten waarin autoriteiten gezag dragen, een horizontale structuur waarin volwassenen elkaars autoriteit legitimeren.

Kernbegrip in deze netwerken is relatie, een prachtige brug naar nieuwe autoriteit. Relatie is dé factor die mensen aan elkaar verbindt en het mogelijk maakt elkaars autoriteit te versterken.

De lezing ‘Father and Son’ van Haim Omer sloot hier naadloos op aan. Door de relatie te verbeteren, o.a. door relatiegebaren te maken en met elkaar netwerken te vormen, komen ouders krachtiger in hun gezag te staan en neemt hun machteloosheid af.

Doel van nieuwe autoriteit is immers niet gehoorzaamheid (traditionele autoriteit) maar autonomie. In de nieuwe vorm van autoriteit gaat het om aanwezigheid of presentie, waarin ouders geen wapperende blaadjes zijn die mee bewegen met iedere windje die zij vangen, maar krachtige ankers zijn die sterk en stevig over zelfcontrole beschikken. ‘Ik kan jou niet controleren, maar wel mijzelf’. Omer illustreerde dit met een sprekend voorbeeld van een opa die zijn kleinzoon meldde dat hij zijn kleinzoon een fantastische jongen vond maar niet langer zou accepteren dat hij doorging met zijn storende gedrag. Hij vertelde de jongen dat hij er altijd voor hem zou zijn, maar dat dit echt op moest houden. Deze boodschap van zijn ouders werd door het hele netwerk (opa maar ook ooms, nichtjes en andere familieleden) gecommuniceerd, waarmee het gezag van de ouders werd gelegitimeerd én versterkt.

Na deze lezingen was er ruimte voor een aantal ervaringsdeskundigen. Ik citeer deze dappere ouders: ‘Vanuit de rust konden wij weer het goede zien in ons kind.’ ‘De methode leerde ons dat het niet erg is om uit de strijd te stappen. Geen nederlaag, maar juist een krachtig signaal van verzet.’

De bijdragen op deze dag (ik heb niet eens alles genoemd) zetten mij weer flink aan het denken en stimuleren om het gedachtengoed van nieuwe autoriteit verder te verspreiden.

Samengevat geweldloos verzet betekent: van gevecht naar verzet, van ik naar wij, van controle naar presentie, van beloning naar relatiegebaren, van winnen naar volhouden, van onmiddelijke gehoorzaamheid naar uitgestelde reactie.

Daarmee is het dus onzin om te denken dat de leerkracht of de ouder of welke gezagsdrager dan ook geen autoriteit meer heeft: autoriteit is iets dat je sámen draagt!


[1] What is authority by Hannah Ahrendt (1954), te lezen op: http://la.utexas.edu/users/hcleaver/330T/350kPEEArendtWhatIsAuthorityTable.pdf

 

———————————————————————————————————

Literatuurtip: Treating Childhood and Adolescent Anxiety, Eli R. Lebowitz en Haim Omer

Eerdere blogs lezen:

Nu-even-niet! augustus 2016

Ik-doe-niet-aan-straffen, september 2016

Ik ben hier maar heb geen controle over jouw gedrag, november 2016